EN 14651 deney raporu nasıl okunur? fR1, fR4 ve LOP ne anlama geliyor

Bir fiber donatı tedarikçisi size deney raporu verdiğinde, o raporun içindeki birkaç sayı ürün hakkında bilmeniz gereken her şeyi söyler. Bu yazı, o sayıları okumaya dair.

Deney nasıl yapılıyor

EN 14651, lif donatılı betonun eğilme davranışını ölçen standarttır. Deneyde 150×150×500 mm ölçüsünde prizmatik numuneler kullanılır. Açıklığın tam ortasına 25 mm derinliğinde bir çentik açılır — çatlağın nerede oluşacağını böylece belirlemiş olursunuz.

Numune, mesnetler arası 500 mm açıklıkta üç noktalı eğilmeye tabi tutulur. Deney kapalı çevrim ve deformasyon kontrollüdür: yükü değil, çatlağın açılmasını kontrol edersiniz. Çentiğe yerleştirilen bir ölçer, çatlak ağzının ne kadar açıldığını (CMOD — Crack Mouth Opening Displacement) kaydeder.

LOP: çatlak öncesi

LOP (Limit of Proportionality), yük-deplasman eğrisinin doğrusal davranıştan ayrıldığı noktadır. Pratikte betonun ilk çatladığı andaki eğilme çekme dayanımıdır.

Burada kritik nokta şu: LOP büyük ölçüde betonun kendi özelliğidir, fiberin değil. İTÜ raporlarında dört farklı dozajda LOP değerleri 5,0–5,1 MPa civarında sabit kalıyor. Bu beklenen bir sonuç — fiber, beton çatlayana kadar devreye girmez.

fR değerleri: çatlaktan sonra

İşin özü burası. Çatlak oluştuktan sonra betonu bir arada tutan şey fiberdir. fR1, fR2, fR3, fR4, dört farklı çatlak genişliğindeki artık eğilme çekme dayanımını gösterir:

| Değer | CMOD | Ne anlatır | |---|---|---| | fR1 | 0,5 mm | Servis koşullarındaki davranış | | fR2 | 1,5 mm | Orta düzey çatlak | | fR3 | 2,5 mm | İleri çatlak | | fR4 | 3,5 mm | Nihai durum, taşıma gücü |

Tasarım hesaplarında genellikle fR1 servis limit durumu, fR3 taşıma gücü limit durumu için kullanılır.

Dozajın etkisi

İTÜ Yapı Malzemeleri Laboratuvarı'nda POLY-PRO 54 M ile yapılan deneylerde, fR4 değeri dozajla birlikte şöyle arttı:

• 2 kg/m³ → 0,9 MPa
• 3 kg/m³ → 1,3 MPa
• 4 kg/m³ → 1,7 MPa
• 6 kg/m³ → 2,5 MPa

LOP neredeyse sabit kalırken fR değerlerinin yaklaşık üç katına çıkması, fiberin tam olarak beklendiği yerde — çatlak sonrası davranışta — çalıştığını gösteriyor.

Rapor alırken bakılacaklar

1. Deney hangi standarda göre yapıldı? EN 14651 olmalı.
2. Kaç numune denendi? Tek numune yeterli değil; dört numunenin ortalaması standart pratiktir.
3. Beton sınıfı belirtilmiş mi? fR değerleri betonun kendisiyle birlikte anlam taşır.
4. Dozaj yazıyor mu? Dozajı belirtilmeyen bir fR değeri hiçbir şey ifade etmez.
5. Rapor bağımsız bir laboratuvardan mı?

Kendi raporlarımızın tamamı — dört dozaj için ayrı ayrı — belgeler sayfamızda indirilebilir durumda.